4. Sınıf Dünya'nın Dönme ve Dolanma Hareketleri
Her sabah Güneş doğuyor, akşam batıyor; yıl boyunca da mevsimler birbirini izliyor. Dördüncü sınıfta çocuk bu düzenin sebebini öğreniyor ve bunu yaparken gözünün gördüğüne ters düşen bir şeyi kabul etmesi gerekiyor: yürüyen Güneş değil, dönen biziz. Aşağıda en sık görülen kavram karışıklığını ve evde bir portakalla yapabileceğiniz modeli yazdık.
Bu konuyu öğrenen çocuk ne yapabilir?
- Dünya'nın kendi ekseni etrafında döndüğünü söyler.
- Bu dönme sonucu gece ve gündüzün oluştuğunu açıklar.
- Bir tam dönmenin yaklaşık bir gün sürdüğünü bilir.
- Dünya'nın Güneş etrafında dolanmasının mevsimleri oluşturduğunu açıklar.
- Güneş'in değil Dünya'nın hareket ettiğini kavrar.
- Küre ve fener modeliyle gece ile gündüzü gözlemler.
Çocuklar en çok nerede takılıyor?
Çocuk iki hareketi de duymuştur ama hangisinin neyi yaptığını ayırmamıştır; gece ile gündüzün Dünya'nın Güneş çevresinde dolanmasından geldiğini söyler. Sebep bilgi eksikliği değil, iki hareketin birbirine karışmasıdır. Kendi ekseni etrafındaki dönme yaklaşık yirmi dört saat sürer ve gece ile gündüzü yapar; Güneş çevresindeki dolanma yaklaşık üç yüz altmış beş gün sürer ve mevsimleri getirir. İkisi aynı anda devam eder, biri bitip öteki başlamaz.
Yukarıdaki, bu konuda sık görülen hatalardan yalnız biri. Ötekiler ve her birinin çözümü Muid uygulamasında konunun içinde duruyor.
Evde bir portakal ve el feneriyle nasıl çalışırsınız?
- Odayı karartın. Bir portakalı Dünya yerine koyun, el fenerini de Güneş yerine. Portakala küçük bir kâğıt parçası yapıştırıp evinizin yerini işaretleyin.
- Feneri hiç kımıldatmadan tutun ve portakalı yavaşça kendi çevresinde çevirin. İşaret önce aydınlık tarafta kalır, sonra karanlık tarafa geçer. Gündüz ile geceyi ayıran şey işte bu; portakalın bir tam turu gerçekte yaklaşık yirmi dört saatlik bir güne denk geliyor.
- Şimdi feneri yine sabit tutup portakalı fenerin çevresinde dolaştırın. Bu turun yaklaşık üç yüz altmış beş gün sürdüğünü ve mevsimleri getiren hareketin bu olduğunu söyleyin. İki hareketi de çocuğunuz kendi eliyle yapsın.
- Modeli kaldırdıktan sonra gölgeye geçin. Birkaç gün boyunca sabah, öğle ve akşam aynı yere bir çubuk dikip gölgesinin boyunu ölçtürün. Fener nasıl yerinde durduysa Güneş de yerinde duruyor; değişen biziz.
Sık sorulanlar
Mevsimler Dünya Güneş'e yaklaşıp uzaklaştığı için mi oluşuyor?
Çok yaygın bir açıklamadır ama doğru değil. Sebep uzaklık olsaydı yeryüzünün her yerinde aynı anda yaz ya da kış olurdu; oysa kuzey yarım kürede yaz varken güney yarım kürede kış oluyor. Mevsimleri yapan şey Dünya'nın ekseninin eğik olması: yıl boyunca Güneş ışığı yeryüzüne farklı açılarla düşüyor. Bu ayrıntı dördüncü sınıf kazanımının ötesinde; çocuğa anlatılacak kısım mevsimlerin dolanmayla oluştuğu.
Güneş'in doğup battığını gözümüzle görüyoruz, çocuğa nasıl anlatayım?
Gördüğünü inkâr etmeden başlayın: Güneş gerçekten hareket ediyormuş gibi duruyor. Sonra tanıdık bir örnek verin. Yol alan bir arabada oturan biri dışarıdaki ağaçların geriye kaydığını görür, oysa yerinden kımıldayan ağaçlar değildir. Gökyüzünde de aynı şey oluyor.
Bir tam dönüş niçin tam yirmi dört saat?
Yirmi dört saat önceden belirlenmiş bir birim değil, ölçülmüş bir süredir. Dünya kendi ekseni etrafındaki turunu bu sürede tamamlıyor ve gün dediğimiz şey bu turun kendisi. Saat, o süreyi bölmek için sonradan bulunmuş bir araç. Yani gün saate göre değil, saat güne göre ayarlanmış.
Bu konunun tamamı Muid uygulamasında
- Bu konuda sık yapılan hataların tamamı ve her birinin çözümü
- Çocuğun kendi çözeceği sorular ve dereceli geri bildirim
- Konuya bağlı oyun ve etkinlik
- Çocuk nerede takıldıysa veliye ve öğretmene ayrı ayrı yazılmış tavsiye
Her derste ilk konu ücretsizdir; hesabınızı açıp bakabilirsiniz.