3. Sınıf Canlıların Sınıflandırılması
Dünyada milyonlarca canlı var ve hiçbiri tek tek ezberlenerek öğrenilmiyor. Bilim insanları bu kalabalığı ortak özelliklere göre gruplara ayırıyor. Üçüncü sınıfta çocuk önce canlı ile cansızı ayırıyor, sonra canlıları gözlemlenebilir özelliklerine göre grupluyor. Aşağıda en sık görülen kavram yanılgısını ve evde bir fasulyeyle yapabileceğiniz çalışmayı yazdık.
Bu konuyu öğrenen çocuk ne yapabilir?
- Bir varlığın canlı olup olmadığını beslenme, büyüme ve üreme gibi özelliklerle ayırt eder.
- Canlıları bitkiler, hayvanlar, mantarlar ve gözle görülmeyen küçük canlılar olarak gruplar.
- Canlıları adına ya da rengine değil, gözlemlenebilir ortak özelliklerine göre sınıflandırır.
- Hayvanları yaşadığı yer, örtüsü ve çoğalma biçimi gibi ölçütlerle alt gruplara ayırır.
- Tek bir özelliğe bakmanın yanıltabileceğini fark eder.
- Sınıflandırmanın çok sayıda canlıyı anlamayı kolaylaştırdığını açıklar.
Çocuklar en çok nerede takılıyor?
Bir saksı çiçeği gösterilip canlı mı diye sorulduğunda sık gelen cevap hayırdır ve gerekçe hep aynıdır: kımıldamıyor. Sebep bitkiyi tanımaması değildir. Çocuk canlılığı hareketle ölçüyordur, çünkü tanıdığı canlıların çoğu yürüyor, uçuyor ya da yüzüyor. Oysa ölçüt beslenmek, büyümek, üremek ve çevreye tepki vermektir. Bitki dördünü de yapar; üstelik ışığa doğru yönelerek hareket de eder, yalnız bunu görecek kadar beklemek gerekir.
Yukarıdaki, bu konuda sık görülen hatalardan yalnız biri. Ötekiler ve her birinin çözümü Muid uygulamasında konunun içinde duruyor.
Evde bir fasulyeyle nasıl çalışırsınız?
- Bir bardağa ıslak pamuk koyup arasına kuru bir fasulye yerleştirin. Bardağı ışık gören bir yere alın ve pamuğu kurumadan tutun.
- Çocuğunuz her gün baksın ve gördüğünü tek bir cümleyle yazsın. Birkaç gün içinde kök iner, sonra filiz çıkar, ardından yaprak açar.
- Bir hafta sonra yazdıklarını birlikte okuyun ve üç soru sorun: bu şey büyüdü mü, suya ihtiyaç duydu mu, ışığa doğru döndü mü? Üçüne de evet diyorsa tartışma biter.
- Aynı ölçütü başka varlıklara uygulatın. Mutfaktaki mantarı da listeye katın: yeşil değil, yaprağı yok ve besinini bitkiler gibi kendi üretmiyor. Canlıdır ama bitki değildir, ayrı bir gruptur.
Sık sorulanlar
Yarasa niçin kuş sayılmıyor?
Uçmak tek başına bir grup adı vermez. Yarasanın tüyü değil kılı vardır, yumurtlamaz yavru doğurur ve yavrusunu sütle besler. Üçü de memeli özelliğidir. Bir canlıyı gruplarken tek bir özelliğe bakmak yanıltır; birkaç özelliği birlikte gözlemek gerekir.
Yunus balık mı?
Değildir. Denizde yaşıyor olması yaşadığı yeri söyler, ne olduğunu değil. Yunus solungaçla değil akciğerle solur, bu yüzden hava almak için yüzeye çıkar; ayrıca yavru doğurur ve sütle besler. Yaşadığı yer tek ölçüt sayılsaydı penguen de balık sayılırdı.
Grupları ezberletmek yerine ne yapabilirim?
Ezber yerine ölçüt verin. Evdeki ya da parktaki bir canlıyı gösterip iki soru sordurun: neyle kaplı, nasıl çoğalıyor? Cevabı çocuk kendi bulduğunda grup adı da arkasından geliyor. Önce grup adlarını söyleyip sonra örnek aratmak ters yönde ve daha zor bir yol.
Bu konunun tamamı Muid uygulamasında
- Bu konuda sık yapılan hataların tamamı ve her birinin çözümü
- Çocuğun kendi çözeceği sorular ve dereceli geri bildirim
- Konuya bağlı oyun ve etkinlik
- Çocuk nerede takıldıysa veliye ve öğretmene ayrı ayrı yazılmış tavsiye
Her derste ilk konu ücretsizdir; hesabınızı açıp bakabilirsiniz.